Oudejaarsavond eten: oliebollen zelf bakken, hapjes die je vooraf maakt en een plan tot nieuwjaarsdag

In het kort

• Twee momenten: rond 18.30 uur een ovengerecht dat op 30 december is klaargemaakt, vanaf 22.00 uur oliebollen, appelflappen en hapjes.
• Met 500 gram bloem, 7 gram gedroogde gist en 450 ml lauwe melk bak je ongeveer 20 oliebollen. Reken op 3 per volwassene en 2 per kind, plus een paar voor nieuwjaarsdag.
• Bak de oliebollen ’s middags tussen drie en vijf uur. Dan is de olie koud en het huis gelucht voordat de gasten er zijn; 8 minuten in een oven van 180 °C maakt ze weer knapperig.
• Hapjes en restjes houden zich aan dezelfde regel als op kerst: volgens het Voedingscentrum (2021) niet langer dan 2 uur buiten de koelkast, en restjes binnen 2 dagen op.
• Nieuwjaarsdag draait op wat er over is, met een pan erwtensoep die al op 30 december is gemaakt.

Wat eet je op oudejaarsavond?

Er is geen vast oudejaarsmenu zoals er voor kerst wel een verwachting is. In veel huizen staat er iets makkelijks op tafel: een lasagne, een stamppot, soep met brood, een grote ovenschotel, soms een fondue of een gourmetstel dat na kerst toch nog in de kast staat. De echte maaltijd van de avond komt later en is zoet: oliebollen met poedersuiker, appelflappen, appelbeignets, voor wie het nog op kan een berlinerbol.

In Vlaanderen zijn oliebollen minder vanzelfsprekend; daar ken je ze eerder als smoutebollen van de kermis, en op oudejaarsavond staat vaker een feestelijk diner of een receptie met hapjes op het programma. Het dagschema verderop werkt in beide gevallen: wat kan, maak je vooraf.

Gourmet je met oud en nieuw? De hoeveelheden per persoon staan in het artikel over het kerstdiner plannen, daar verandert op 31 december niets aan.

Het menu voor 31 december

Dit is het menu voor zes tot acht mensen dat ik aanhoud. Niets ervan vraagt je om tijdens de avond langer dan tien minuten in de keuken te staan.

Oliebollen recept voor zo’n 20 stuks

Dit is een gistbeslag met krenten, rozijnen en appel, luchtig van binnen en met een dunne korst. Het enige wat je echt nodig hebt is geduld tijdens het rijzen en een thermometer, of een eerste proefbol om te zien of de olie warm genoeg is.

Ingrediënten: 500 g tarwebloem, 7 g gedroogde gist (één zakje), 450 ml lauwe volle melk van ongeveer 35 °C, 1 ei, 25 g suiker, 8 g zout, 150 g krenten en rozijnen, 1 zure appel (bijvoorbeeld een elstar of goudreinet) in kleine blokjes, de rasp van een halve citroen, 2 tot 3 liter neutrale olie en poedersuiker.

Wil je 1 kilo bloem gebruiken voor een grote groep, dan verdubbel je alles behalve de gist: 10 tot 11 gram is genoeg, het beslag krijgt gewoon iets meer tijd. Je krijgt dan ongeveer 40 oliebollen, en dat betekent ook twee keer zo lang bij de pan staan.

Welke olie, welke temperatuur, en wat als het misgaat

Frituur in een neutrale olie die tegen hitte kan, zoals zonnebloemolie, arachideolie of vloeibaar frituurvet. Olijfolie en boter zijn ongeschikt. De olie moet 180 °C zijn: kouder en de oliebollen zuigen zich vol en worden vet, heter en de buitenkant is bruin terwijl het midden nog rauw is. Bak er niet meer dan vier of vijf tegelijk, want elke bol die erin gaat, koelt de olie af.

Bak de oliebollen eerst en daarna pas iets hartigs zoals bitterballen, dan proef je geen vlees in je laatste oliebol. Een vlam in de pan blus je nooit met water: deksel erop, vuur uit, pan laten staan. Leg die deksel klaar voordat je begint.

Na afloop laat je de olie afkoelen, zeef je hem en gebruik je hem nog een paar keer. Weggooien doe je via het inzamelpunt van je gemeente, nooit door de gootsteen.

Hapjes voor oud en nieuw die je vooraf maakt

Een hapje dat je op 31 december om negen uur ’s avonds nog moet maken, is een hapje te veel. Bij elk van deze zes staat wanneer je het maakt en wat je op de avond zelf nog doet.

Oliebollen bewaren en opwarmen

Laat ze helemaal afkoelen op een rooster of keukenpapier en bewaar ze daarna in een papieren zak of een schaal met een theedoek erover. In een afgesloten plastic doos worden ze klef. Zo blijven ze een dag of twee lekker; wat je langer wilt bewaren, vries je in.

Opwarmen doe je in de oven op 180 °C: 5 tot 8 minuten voor oliebollen van dezelfde dag, ongeveer 12 minuten als ze uit de vriezer komen. In een airfryer gaat het op 160 °C in een paar minuten. De magnetron maakt ze taai; daar zou ik ze alleen in leggen als je ze meteen opeet.

Het dagschema van 30 december tot nieuwjaarsdag

Op 31 december zijn de winkels ’s middags al vroeg dicht, dus de laatste boodschappen doe je ’s ochtends. Alles wat een dag kan wachten, schuift naar 30 december.

• 30 december: lasagne in elkaar zetten, gehaktballetjes draaien, erwtensoep koken voor nieuwjaarsdag, krenten en rozijnen wellen in lauw water. Alles afgedekt de koelkast in.
• 31 december, ochtend: laatste verse boodschappen, wraprolletjes maken.
• 31 december, 13.00 uur: oliebollenbeslag maken en laten rijzen.
• 31 december, 15.00 tot 17.00 uur: oliebollen bakken, keuken luchten, olie laten afkoelen. Eieren vullen en rauwkost snijden.
• 31 december, 17.45 uur: lasagne in de oven.
• Nieuwjaarsdag: brunch met wat er over is, oliebollen kort in de oven, ’s middags of na de nieuwjaarsduik de erwtensoep.

Nieuwjaarsdag: eten met wat er over is

Nieuwjaarsdag is de dag waarop niemand zin heeft om te koken. Een nieuwjaarsbrunch van restjes werkt prima: oliebollen opgewarmd, eieren, brood, kaas en wat er van de hapjes over is, mits die de nacht in de koelkast hebben doorgebracht. De erwtensoep van 30 december staat dan precies op de grens die het Voedingscentrum aanhoudt voor restjes in de koelkast, twee dagen, dus die eet je die dag op of je vriest de helft in.

In het oosten van het land horen er nieuwjaarsrolletjes bij, in het noorden kniepertjes. Staat het familierecept daarvan alleen in het schrift van je oma, dan is nu een goed moment om er een eigen kookboek van te maken.

Zo doe je het in Olivi

Zet de oliebollen, de lasagne en de erwtensoep in je planning op 30 en 31 december en 1 januari; Olive, de virtuele kookcoach van de app, vult de rest aan als je haar vraagt om makkelijke hapjes voor acht mensen zonder noten. Heb je een oliebollenrecept van een website of uit een video, dan importeer je het recept en staat het in je eigen verzameling, in jouw taal.

Het aantal personen zet je één keer goed en de hoeveelheden rekenen mee, ook naar een kilo bloem. De boodschappenlijst staat per schap en deel je met wie op 31 december ’s ochtends nog de laatste dingen haalt (lijst delen). Wie op 30 december alles in één keer wil voorbereiden, kan daarvoor een batch cooking-sessie laten plannen, en bij het frituren houdt de kookmodus de minuten per lading bij.

Voor de weken na de feestdagen, als de koelkast leeg is en niemand meer zin heeft in frituur, helpen de meal prep recepten voor een weekplan.