Zelf een kookboek maken van de recepten die overal en nergens liggen

In het kort

• Het verzamelen is het werk, niet het ontwerpen. Reken op een paar avonden, niet op één zondag.
• Begin bij de recepten die je echt kookt, niet bij de mooiste. Vijftien gerechten die elke maand terugkomen zijn meer waard dan honderd die je nooit maakt.
• Fotografeer handgeschreven kaartjes voordat je iets anders doet. Papier vervaagt, inkt loopt uit en een doos verhuist ooit mee naar de zolder.
• Vage familierecepten los je op door ze één keer te koken en op te schrijven wat je werkelijk deed.
• Bewaar altijd van wie het recept komt. Dat is het enige stuk dat je later niet kunt reconstrueren.
• Gedrukt of digitaal is de laatste vraag, niet de eerste. Voor allebei moet alles eerst uitgetypt zijn.

Waarom het vastloopt voordat je begint

Zoek op “kookboek maken” en je krijgt drukkerijen, fotoboeksjablonen en ontwerptools. Allemaal prima, en allemaal met dezelfde stilzwijgende aanname: dat jij je recepten al als tekst hebt liggen. Precies daar houdt het bij de meeste mensen op.

Want zo liggen ze er niet bij. Ze liggen in het handschrift van iemand die er niet meer is, op een kaartje met een vetvlek. In een tijdschrift van 2014 waarvan de rest is weggegooid. In je fotorol, tussen vijfduizend andere foto’s. In een appje dat je nooit meer terugvindt. In een receptenapp die je niet meer gebruikt.

De klus is dus geen ontwerpklus maar een verhuizing. En zoals bij elke verhuizing werkt het alleen als je per doos werkt en niet per kamer.

Waar je recepten nu staan, en hoe je ze binnenhaalt

Werk deze tabel van boven naar beneden af. De bovenste rijen zijn het kwetsbaarst: die kun je verliezen, de rest niet.

Wat je doet met een recept dat niet af is

Familierecepten zijn zelden geschreven om gedeeld te worden. Ze zijn geschreven als geheugensteun voor iemand die het gerecht al kon maken. Daardoor staat er “een glas bloem”, “een klontje boter”, “bakken tot het klaar is” en “oven heet”. Dat is geen slordigheid, dat is een recept voor één lezer.

Gooi die zinnen niet weg. Zet ze om, en bewaar het origineel eronder als aantekening. Over tien jaar is “een glas bloem” een herinnering, terwijl 150 gram bloem een instructie is. Je hebt ze allebei nodig.

• Een glas, een kopje, een mok: pak het glas dat bij het recept hoorde, vul het en weeg het. Eén keer wegen maakt het recept voorgoed reproduceerbaar.
• Een klontje, een scheutje, een snuf: kook het gerecht één keer en meet af wat je werkelijk gebruikt. Schrijf dat op, niet wat je denkt dat het zou moeten zijn.
• Bakken tot het klaar is: noteer twee dingen, de tijd bij een temperatuur én waar je aan ziet dat het klaar is. “35 minuten op 180 graden, tot de randen loslaten” is een bruikbaar recept.
• Oven heet: zet er een getal bij. Zonder temperatuur is het gerecht niet over te dragen aan iemand anders.
• Ontbrekende stappen: vraag het nu aan degene van wie het komt. Dit is het enige stuk van de klus met een houdbaarheidsdatum.
• Twijfel je over een hoeveelheid, schrijf op dat je twijfelt. Een eerlijke aantekening is beter dan een verzonnen getal dat over vijf jaar als waarheid wordt gelezen.

De velden die een recept bruikbaar houden

Een receptenboek dat je aan iemand doorgeeft, moet ook werken voor iemand die nooit naast jou in de keuken heeft gestaan. Dat vraagt maar een handvol vaste velden, voor elk recept dezelfde.

Ordenen zodat je het ook echt gebruikt

Een kookboek dat je niet doorzoekt, is een fotoalbum. De indeling bepaalt of je het op een doordeweekse avond openslaat of alleen met kerst.

Rubrieken op gerechttype werken beter dan op ingrediënt: voorgerecht, soep, avondeten doordeweeks, weekendkoken, bakken, feestdagen. Zet er hooguit acht neer. Bij twaalf rubrieken raad je elke keer waar iets in zit.

Geef daarnaast een handvol labels aan de recepten die je vaak zoekt: snel klaar, met kinderen te maken, vriest goed in, kerst. Labels kunnen elkaar overlappen, rubrieken niet, en dat verschil is precies waarom je allebei nodig hebt.

Digitaal, op papier, of allebei

Pas als alles is uitgetypt, wordt de vorm een echte keuze. In Word of een tekstverwerker kun je alles zelf opmaken en het daarna laten drukken; dat geeft de meeste vrijheid en het meeste handwerk. Een fotoboekdienst levert een gebonden boek met sjablonen, maar je typt de recepten er zelf in en na het drukken staat het vast. Een ringband is de oplossing die kokende mensen vaak het fijnst vinden: hij blijft openliggen en je kunt er recepten aan toevoegen.

Een digitale verzameling doet iets wat papier niet kan: hij is doorzoekbaar, hij groeit mee, hij staat bij iedereen in de familie op de telefoon en hij gaat niet verloren bij een verhuizing of een lekkage. Bovendien kun je er op een dinsdag daadwerkelijk uit koken.

In de praktijk doen de meeste mensen allebei. Digitaal is het werkexemplaar dat elke week meedraait; het gedrukte boek is het cadeau en het erfstuk. De volgorde ligt wel vast: eerst verzamelen en uittypen, daarna pas drukken. Precies daar valt het bij de meeste mensen stil.

Zo verzamel je ze in Olivi

Olivi is een app om maaltijden te plannen, en het verzamelen van je eigen recepten is de eerste stap. Olive, de virtuele kookcoach, doet daarbij het overtypen.

Een handgeschreven kaartje digitaliseer je met een foto: de tekst wordt herkend en omgezet in een recept met ingrediënten en stappen, dat je daarna zelf bijwerkt waar het handschrift onduidelijk was. Voor een foto van een pagina of een schermafbeelding werkt hetzelfde. Een link, een pdf of een video van TikTok of YouTube haal je rechtstreeks binnen, zodat je niet meer afhankelijk bent van een site die morgen verdwijnt.

Kwam je uit een andere app, kijk dan eerst bij recepten migreren. Dat scheelt het meeste typwerk.

Daarna orden je alles met rubrieken en zet je er je eigen foto’s bij, ook die van het originele kaartje. Je kunt een recept delen met de rest van de familie, en tijdens het koken houdt de kookstand het scherm aan met de stappen groot in beeld. Hoeveelheden reken je om naar een ander aantal personen zonder dat het origineel verandert, dus het recept van oma blijft staan zoals zij het opschreef.

Wat er dan ligt is niet alleen een verzameling om in te bladeren: die recepten komen ook terug in je weekmenu en op je boodschappenlijst. Olivi werkt op het web, op iPhone, iPad en Android, in zes talen, in Nederland en in Vlaanderen. De app is gemaakt in Montreal.