Kerstdiner plannen: een kerstmenu voor eerste kerstdag, gourmetten op tweede kerstdag en één boodschappenlijst

In het kort

• Eerste kerstdag krijgt het driegangenmenu, tweede kerstdag het gourmetstel. Zo kook je maar één keer echt, want aan gourmet doet iedereen aan tafel zelf mee.
• Voor acht mensen (zes volwassenen, twee kinderen) heb je bij gourmetten ongeveer 2,4 kilo vlees, vis en vega nodig: 350 gram per volwassene, de helft per kind.
• Soep, rode kool, stoofvlees en dessert maak je op 23 en 24 december. Op de dag zelf gaan alleen de gratin en de spruitjes nog de oven of de pan in.
• Het Voedingscentrum (feestdagenchecklist, 2021) zegt het zonder omwegen: vlees of vis dat langer dan 2 uur op tafel heeft gestaan, eet je beter niet meer op. Bij gourmetten zet je het rauwe vlees dus in kleine porties neer.
• De kerstmenu planner als PDF heeft een leeg schema voor beide dagen en een ingevuld voorbeeld voor acht.

Twee kerstdagen, twee soorten avond

In Nederland zit de familie vaak twee keer aan tafel: eerste kerstdag bij de ene kant van de familie, tweede kerstdag bij de andere, of allebei bij jou omdat jij de grootste tafel hebt. Uit een GfK-onderzoek onder 1.000 Nederlanders (december 2022) bleek dat 62 procent twee dagen viert. Wie twee dagen dezelfde moeite wil doen, staat twee dagen te koken.

Daarom splits ik het op. Eerste kerstdag is het diner met gangen, borden die je opdient en een hoofdgerecht dat de dag ervoor is gestoofd. Tweede kerstdag is gourmetten: de groenten zijn ’s ochtends gesneden, het vlees ligt in de koelkast en de tafel kookt zelf. Kinderen vinden het geweldig, en de gastheer of gastvrouw zit voor de verandering ook eens.

In Vlaanderen ligt het anders: 26 december is daar een gewone werkdag en de familie komt eerder op kerstavond en kerstdag samen. Hetzelfde idee werkt dan op 24 en 25 december, met het driegangenmenu op kerstavond en het gourmetstel op kerstdag.

Het kerstmenu voor eerste kerstdag (8 personen)

Een makkelijk kerstmenu is geen menu met minder gangen, maar een menu waarvan zo veel mogelijk al af is voordat de bel gaat. Elk gerecht hieronder kan een dag of twee eerder, behalve de gratin, die je ’s ochtends klaarzet en in het laatste uur de oven in schuift.

Waarom het hoofdgerecht een stoofpot is

Een rollade, een hele kalkoen of een ossenhaas vraagt op de dag zelf precisie: kerntemperatuur, rusttijd, aansnijden terwijl de gasten wachten. Een stoof van rundvlees vraagt dat allemaal niet. Je laat hem op 24 december drie uur zacht pruttelen, laat hem afkoelen, zet hem afgedekt in de koelkast en warmt hem de volgende dag op. De saus is dan dikker en de smaak ronder dan op de dag dat je hem maakte.

Vegetariërs aan tafel? Stoof in een tweede pan een stoofpot van linzen, paddenstoelen en kastanjes in dezelfde wijn. Het tijdschema blijft identiek en niemand krijgt een bord dat eruitziet als een bijgerecht.

Gourmetten op tweede kerstdag: hoeveel vlees per persoon en wat je nog meer nodig hebt

De vuistregel die slagers meestal aanhouden is 300 tot 400 gram vlees per volwassene, en 500 tot 600 gram voor de echte vleeseters. Ik ga voor acht mensen uit van 350 gram per volwassene en de helft voor kinderen, omdat er stokbrood, sauzen en aardappeltjes op tafel komen die meer vullen dan je verwacht. Liever een schaal die leeg gaat dan drie bakjes slavinken die op 27 december nog in de koelkast liggen.

Kies vlees dat in een paar minuten gaar is: dunne biefstukjes, reepjes kipfilet, slavinkjes, kleine hamburgertjes, shoarmareepjes. Voor wie geen vlees eet: garnalen, stukjes zalm, halloumi en dikke plakken champignon. Eieren horen erbij, voor een spiegeleitje in het pannetje met een plakje spek of kaas erop.

Gourmetten veilig: wat het Voedingscentrum aanraadt

Gourmetten is gezellig, maar het is ook de avond waarop rauw vlees twee uur lang tussen de borden ligt. Het Voedingscentrum geeft in zijn checklist voor de feestdagen een handvol regels die bij een gourmettafel precies passen, en ze kosten je niets behalve een paar extra schaaltjes.

• Zet de koelkast op 4 °C en bestel het vlees zo, dat je het pas op 24 december ophaalt. Bederfelijke producten koop je volgens het Voedingscentrum hooguit een paar dagen van tevoren.
• Rauw en gaar blijven gescheiden: aparte schalen, borden en bestek voor rauw vlees. Geef iedereen een gekleurd prikkertje voor het rauwe vlees en een gewone vork om te eten.
• Vul bij in plaats van alles in één keer neer te zetten. Vlees of vis dat langer dan 2 uur op tafel heeft gestaan, gaat weg.
• Draai het vlees regelmatig om en snij kip en gehakt open voordat je het opeet: van binnen mag niets roze meer zijn.
• Restjes zet je binnen 2 uur afgedekt in de koelkast en eet je binnen 2 dagen op. In de vriezer blijven ze 3 maanden goed.

Het aftelschema van 1 december tot tweede kerstdag

De drukste dag is niet 25 december maar 23 december. Wie op die dag de soep, de rode kool en de tafel heeft gedaan, heeft op eerste kerstdag maar twee taken over. Let op de winkeltijden: op 24 december sluiten de meeste winkels vroeger, op eerste kerstdag is vrijwel alles dicht en op tweede kerstdag zijn de openingstijden beperkt.

De boodschappenlijst per schap (8 personen, beide dagen)

Een kerstlijst wordt lang, en een lange lijst die niet per schap is gesorteerd, betekent drie keer terug naar de groenteafdeling. Dit is de lijst voor het menu van eerste kerstdag en de gourmetavond samen.

• Uit de groenteafdeling: 1,5 kg pompoen, 2 uien, een stuk gember, 2 kg vastkokende aardappelen, 1 kg krieltjes, 1 kg spruitjes, 1 rode kool, 2 zure appels, 750 g kastanjechampignons, 3 paprika’s, 2 courgettes, 500 g champignons, komkommer, tomaatjes, sla, verse tijm en peterselie.
• Bij de slager of de vleesafdeling: 2 kg sukade of runderriblappen, 2,4 kg gemengd gourmetvlees, 150 g spekjes. Bij de visafdeling eventueel 300 g garnalen en 250 g zalm.
• Zuivel en eieren: 500 ml slagroom, 250 g crème fraîche, 250 g belegen kaas om te raspen, 500 g mascarpone, 12 eieren, roomboter, 500 g Griekse yoghurt.
• Bij het brood 3 stokbroden en een pak speculaas van 400 g, voor de tiramisu.
• Voor de voorraadkast: een fles rode wijn voor de stoof, runderbouillon, laurier, kruidnagel, 4 gourmetsauzen, cacao, koffie voor de tiramisu, een pot kersen op sap.
• En uit de vriezer 2 rollen bladerdeeg en vanille-ijs voor het dessert van tweede kerstdag, met de warme kersen.

Zo doe je het in Olivi

In Olivi vraag je Olive, de virtuele kookcoach van de app, om een kerstmenu voor acht met jouw voorwaarden erbij: twee kinderen, één vegetariër, geen noten, alles vooraf te maken. Ze zet de gerechten op 25 en 26 december in je planning, en dat kun je in het hulpartikel over je week plannen met Olive stap voor stap zien. Staat het recept van je moeder voor rode kool nog op een kaartje, dan fotografeer je het en wordt het een receptkaart (papieren recept digitaliseren).

Een recept voor vier zet je met één tik om naar acht porties, en de boodschappenlijst rekent mee: 2 kg stoofvlees in plaats van 1, en het totaal aan uien van soep, stoof en gourmet bij elkaar opgeteld. De lijst staat per schap en deel je met wie de verse boodschappen haalt (lijst delen); wat de een afvinkt, verdwijnt bij de ander. Op 25 december houdt de kookmodus de minuten bij van de gratin en de spruitjes, terwijl jij aan tafel zit.

Wil je in december ook buiten de feestdagen niet elke dag nadenken, kijk dan naar het weekmenu voor het gezin en de tips om te besparen op boodschappen: de kerstweek is de duurste van het jaar en de week ervoor kan wel wat soberder.

De kerstmenu planner om te printen

De kerstmenu planner (PDF, A4) heeft drie pagina’s. Op de eerste staat een leeg schema: het menu voor eerste en tweede kerstdag naast elkaar, een aftelschema om in te vullen, een regel voor gasten en dieetwensen en een boodschappenlijst per schap. Op de tweede staat het voorbeeld van dit artikel ingevuld voor acht personen. De derde is een spiekbriefje met hoeveelheden voor 4 tot 12 gasten, de regels van het Voedingscentrum en een tijdschema voor beide kerstdagen. Print het, hang het op de koelkast en streep af.