Wat eten we op zondag? 12 zondagse maaltijden, van luie zondag tot uitgebreid, die de week voorbereiden

In het kort

• Zondag is in Nederland en Vlaanderen de dag met de meeste tijd in de keuken en de meeste mensen aan tafel: uit het tijdsbestedingsonderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau blijkt dat er in het weekend duidelijk meer tijd naar koken en samen eten gaat dan op werkdagen.
• Drie soorten zondagen, twaalf gerechten: vier voor een luie zondag (20 tot 35 minuten), vier met visite (uit de oven, 1 tot 2 uur zonder omkijken), vier om samen te maken (pizza, pannenkoeken, gevulde wraps, een grote soep).
• Elk gerecht is gekozen omdat er een tweede maaltijd uit komt: de rollade van zondag is de lunch van maandag, de grote pan soep is het avondeten van dinsdag.
• In oktober en november hoort stamppot bij de zondag: boerenkool, hutspot en zuurkool zijn dan op hun voordeligst en smaken opgewarmd beter.
• Geen enkel gerecht vraagt om een speciale winkel: alles komt uit een gewone supermarkt, en de meeste ingrediënten liggen er het hele jaar.

Waarom de zondagse maaltijd anders is

Doordeweeks is avondeten een opdracht: tussen zes en zeven moet er iets op tafel, en het liefst in twintig minuten. Op zondag verschuift dat. Er wordt later gegeten, er zit vaker familie aan tafel, en koken is geen klus maar iets wat je samen doet, met de radio aan.

In Vlaanderen is de zondag nog altijd de dag van de uitgebreide middagmaaltijd: soep vooraf, dan vlees, aardappelen en groente, en koffie na. In Nederland is het eerder de avond, met een ovenschotel, een stamppot als het kouder wordt, of een grote pan die iedereen zelf opschept.

Beide tradities hebben hetzelfde geheim: de zondagse maaltijd is groot. Niet omdat zondag een feestdag is, maar omdat wat er overblijft de week opstart. Een restje rollade op brood, een bakje stamppot dat je maandag opwarmt, een pan soep die dinsdag het avondeten is. Wie dat bewust doet, kookt op zondag één keer en eet er drie keer van.

Twaalf zondagse maaltijden, met tijd en porties

Tijden zijn totale tijd, inclusief de tijd in de oven waarin je niets hoeft te doen. Porties zijn voor volwassenen; met kinderen aan tafel rek je het makkelijk met een extra aardappel of wat brood.

De luie zondag, zonder schuldgevoel

Een luie zondag is geen mislukte zondag. Het is de dag na een drukke zaterdag, met regen tegen het raam en niemand die zin heeft om de deur uit te gaan. Dan hoort het eten bij de stemming: warm, snel en zonder ingewikkeld doen.

Stamppot is daarvoor de Nederlandse oplossing bij uitstek. Een zak gesneden boerenkool, een kilo aardappelen, een rookworst die in het kookwater meewarmt: 35 minuten, één pan, en de volgende dag is het opgebakken met een ei zelfs beter. Wie geen boerenkool lust, maakt hutspot of andijviestamppot op dezelfde manier.

De pasta met spinazie en ricotta is de luie zondag voor wie het lichter wil houden. Twintig minuten, en de citroen doet de rest. En de tosti met tomatensoep is het eerlijkste gerecht van de lijst: niemand doet alsof het bijzonder is, iedereen eet het graag.

Zondag met visite: alles uit de oven

Als er familie komt, wil je aan tafel zitten in plaats van bij het fornuis staan. Daarom staan de vier uitgebreide gerechten allemaal in de oven, met één moment van werk aan het begin en daarna anderhalf uur waarin je koffie kunt drinken.

De rollade is het klassieke zondagsvlees in beide landen, en het rekent zichzelf: 180 graden, een uur en een kwartier voor een rollade van anderhalve kilo, dan tien minuten rusten onder folie. De aardappelen gaan het laatste halfuur mee in de ovenschaal, in de jus. Wat overblijft, is maandag beleg en dinsdag de basis van een ovenschotel.

De hele kip is voordeliger dan kipfilet en geeft meer: het vlees voor zondag, geplukte kip voor de wraps van maandag en het karkas voor een bouillon die de soep van dinsdag draagt. Zet de pompoen en de uien in dezelfde schaal, ze garen in het kippenvet en hebben verder niets nodig.

Zuurkoolschotel en prei-ovenschotel zijn de twee gerechten die opgewarmd beter smaken dan vers. Maak ze op zondag voor acht, eet ze met vier en zet de rest in de koelkast voor dinsdag. Dat is geen restje, dat is een plan.

Samen koken: de zondag als keukenles

De zondagen waarop je samen kookt, zijn de zondagen die kinderen onthouden. Pizza op eigen deeg is de klassieker: het deeg maak je om drie uur, het rijst tot vijf, en daarna belegt ieder zijn eigen helft. Niemand hoeft te onderhandelen over olijven.

Pannenkoeken op zondagavond zijn in Nederland een halve traditie; maak ze hartig én zoet, met spek en kaas voor het avondeten en appel en stroop als toe. Gevulde wraps werken hetzelfde: tien bakjes op tafel, iedereen bouwt zelf, en wat overblijft gaat in de koelkast en wordt dinsdag een salade.

En dan de erwtensoep. Twee uur pruttelen, maar de eerste twintig minuten zijn het enige echte werk. Het is het gerecht dat op zondag voor acht wordt gemaakt en voor vier wordt gegeten, zodat dinsdagavond al klaar is en er nog porties in de vriezer liggen voor de avond waarop niemand zin heeft.

Zo maakt de zondag de week makkelijker

Wie op zondag bewust groot kookt, hoeft maandag en dinsdag nauwelijks na te denken. Een paar vaste gewoontes maken het verschil.

• Kies op zondag één gerecht met een tweede leven: rollade, hele kip, stamppot, een grote soep. Niet alle vier, één is genoeg.
• Kook de hoeveelheid voor dubbel zoveel mensen als er aan tafel zitten. Het kost tien minuten extra snijwerk en bespaart een hele avond.
• Verdeel de restjes op zondagavond meteen in bakjes, per lunch of per avondeten. Een pan in de koelkast wordt vergeten; bakjes niet.
• Zet de lunch van maandag en het avondeten van dinsdag op het weekmenu op de koelkast, zodat niemand dinsdag om zes uur alsnog gaat bellen voor pizza.
• Gebruik de zondag ook om de boodschappen voor de week te bekijken: wat er van de zondagse maaltijd overblijft, hoeft niet meer op de lijst.

Als de vraag „wat eten we zondag?“ elke week terugkomt

Deze twaalf ideeën zijn een reserve voor een paar maanden. Daarna komt de vraag terug, meestal op zaterdagmiddag in de supermarkt, zonder lijst.

In Olivi hoort de zondag gewoon bij het weekmenu. Olive, een virtuele kookcoach, plant de week met de zondag als de dag met tijd en de maandag als de dag met restjes; ze houdt rekening met wie er komt eten en hoeveel. De boodschappenlijst volgt vanzelf, per schap, en je deelt hem met wie zaterdag naar de winkel gaat. Het recept van oma’s rollade komt binnen via een foto van het handgeschreven blaadje, en de kookmodus houdt het scherm aan terwijl het deeg aan je handen plakt.

Voor de andere zes dagen staat er een weekmenu voor het gezin klaar, en voor de avond waarop je echt geen idee hebt is er wat eten we vandaag. Olivi werkt in de browser, op iPhone, iPad en Android. Ontworpen in Montréal.